24, 22, 21 ve 18 ayar altın ne demek

Altın alırken ya da elinizdeki bir parçayı değerlendirirken karşınıza çıkan ayar ifadesi, o parçadaki saf altın oranını anlatır. Bu sayfadaki hesaplamalar otomatik bir aracın sonucudur; burada yazan tutarlar dünya piyasasındaki metal değerinden hesaplanır, kuyumcu vitrinindeki satış fiyatı değildir. Ayar yükseldikçe altın oranı artar, alaşım azalır; ayar düştükçe parça sertleşir ama içindeki altın miktarı azalır. Aşağıda bu farkı günlük hayatta işinize yarayacak biçimde anlatıyoruz.

Ayar neyi gösterir

Ayar, bir parçadaki altının toplam ağırlığa oranıdır. Saf altın yumuşak olduğu için tek başına takı yapımında pek kullanılmaz; bakır, gümüş, çinko gibi metallerle karıştırılarak hem dayanıklılık hem de renk elde edilir. Bu yüzden ayar, yalnızca saflık değil aynı zamanda kullanım amacı hakkında da fikir verir. Yüksek ayar parlak ve yoğun bir sarı ton taşır, düşük ayar ise alaşımın etkisiyle biraz daha soluk ya da farklı bir renge kayabilir.

Yaygın ayarlar ve kullanım alanları

• Yirmi dört ayar: Neredeyse tamamı altındır, alaşım payı çok küçüktür. Çok yumuşak olduğu için günlük takıda çabuk çizilir; daha çok külçe, ziynet ve biriktirme amaçlı parçalarda tercih edilir.
• Yirmi iki ayar: Yüksek saflığını korur, yine de bilezik ve set gibi geleneksel takılarda kullanılabilecek kadar sertleşir. Türkiye'de düğün ve birikim takılarında sık görülen bir ayardır.
• Yirmi bir ayar: Saflıkla dayanıklılık arasında bir denge sunar. Görece yumuşak olduğu için ince işçilikli modellerde değil, daha masif parçalarda tercih edilmesi mantıklıdır.
• On sekiz ayar: Alaşım payı belirgin olduğundan serttir, taş tutmaya ve ince işçiliğe uygundur. Yüzük, küpe, kolye gibi günlük kullanılan ve detay isteyen takılarda yaygındır.

Damga ve ayar işareti

Takının üzerindeki küçük damga, ayarın ya da üreticinin bilgisini taşır. Türkiye'de parçalarda ayarı belirten işaretlerin yanı sıra bazen üretici ya da atölye damgası da bulunur. Damga okunmuyorsa ya da hiç yoksa parçayı olduğu gibi kabul etmeyin; özellikle ikinci el alımda bu ayrıntı önemlidir. Damga tek başına kesin kanıt değildir, çünkü zamanla silinebilir veya yanlış basılmış olabilir.

Bir parçayı nasıl kontrol edersiniz

Önce gözle bakın: damga var mı, yüzeyde renk farkı ya da kaplama izi görünüyor mu? Mıknatıs altını çekmez; güçlü bir çekim şüphe uyandırır. Seramik yüzeye hafifçe sürterek iz bırakma yöntemi evde denenen bir yoldur ama parçaya zarar verebilir. Daha güvenilir yol, kuyumcuda yapılan ayar ölçümüdür; cihazla yapılan kontrol parçayı bozmadan sonuç verir. Asit testi de kullanılır fakat uzman elinde ve dikkatle yapılmalıdır. Hangi yöntemi seçerseniz seçin, sonucu tek bir işarete değil birkaç kontrolün birleşimine dayandırın.

Hesaplamada ne görürsünüz

Aracın verdiği tutar, parçanın ayarına göre içerdiği altın miktarının dünya fiyatıyla çarpımından çıkar; işçilik, vergi, satıcı kârı ve vitrin farkı bu hesaba girmez. Yani elinizdeki sayı bir alım satım teklifi değil, metal değerinin karşılığıdır. Ayarı doğru girmek sonucu doğrudan etkiler; damgadan emin değilseniz önce ölçüm yaptırmanız daha sağlıklı olur.